روایت تاریخی

از چند سده قبل ( تقریبا از سده دوم هجری تا قرن پانزدهم) تا سال ۱۳۹۴هجری در تمامی کتب تاریخی و همچنین تقویم‌های سالیانه ولادت امام کاظم علیه‌السلام را در هفتم صفر اعلام کرده و به طبع آن در مساجد و هیات‌های حسینی نیز در این روز اشعار مولودی و یا مدح امام کاظم علیه‌السلام نیز خوانده می‌شد چرا که تقریبا تمام کتب تاریخی که به تعیین روز ولادت امام کاظم علیه‌السلام پرداخته‌اند همگی روز هفتم صفر را اعلام کرده‌اند که برای نمونه می‌توان که کتب علامه طبرسی، اعلام الوری ج۲ص ۶، فتال نیشابوری، روضة الواعظین ج ۱ ص ۲۲۱، ابن شهرآشوب، مناقب آل ابیطالب ج۴ ص ۳۲۳، ابوعبدالله عاملی( شهید اول)، الدروس ص ۱۵۴، محدث اربلی کشف الغمه ج ۱ ص ۱۶؛ رفيع الدين جيلانى؛‏ الذريعة إلى حافظ الشريعة ج ۲ ص ۱۲۳، علامه مجلسی، بحارالأنوار ج ۴۸ ص ۱، علامه مجلسی جلاءالعیون ص ۸۹۲ و مرآة العقول ج ۶ ص ۳۷؛ سید محسن امین حسینی عامِلی اعیان الشیعه ج ۲ ص ۱۷۸؛  علامه بحرانی؛ عوالم العلوم ج ۲۱ص ۱۶، شیخ عباس قمی؛ منتهی الآمال ص ۱۴۶۳ و  فیض العلام  ص۲۴۳ و ..... اشاره نمود

البته بسیاری از علما و مورخین نیر همچون از ابن سعد الطبقات، کلینى در اصول کافی، شیخ مفید در الارشاد؛ شیخ طوسى در التهذیب؛  طبرى در تاریخ الامم و الملوک؛ خطیب بغدادی در تاریخ بغداد؛ ابن‏جوزى در تذکرة الخواص و . . . . . . بدون اشاره به ماه تولد امام کاظم علیه‌السلام فقط سال ولادت ایشان را بیان کرده‌اند!!

در سال‌های ۱۳۹۱و ۱۳۹۲شمسی در صداو سیمای ایران در روز هفتم صفر به مناسبت ولادت امام کاظم علیه‌السلام برنامه‌های شادی پخش می‌شد. همچنین در بعضی از هیات‌ها هم به این مناسبت مولودی خوانی و کف زنی‌هایی صورت می‌گرفت که با توجه به اینکه ماه صفر ماه حزن اهل بیت است و از آن مهمتر به روایت معتبر این روز سالروز شهادت امام مجتبی علیه‌السلام نیز هست؛ برنامه‌های صدا و سیما و کف‌زدن بعضی از هیات‌ها موجب اعتراض بعضی از مراجع و علما واقع شد!!!

با توجه به آنچه در بالا آمد عده‌ای از محققین به این فکر افتادند که تاریخ دیگری برای ولادت امام کاظم علیه‌السلام تعیین کنند و به همین جهت با تحقیق در کتب تاریخی و جمع بندی‌های مطالب البته بطور کاملا ناقص روزهایی را به عنوان سالروز ولادت امام کاظم علیه‌السلام تعیین کردند!!! لذا با پیگیری‌های متعدد تعدادی از آقایان از سال ۱۳۹۴در تقویم رسمی کشور روز (۱۵یا ۱۸یا و نهایتا ۲۰) ذیحجه به عنوان سالروز ولادت امام کاظم علیه‌السلام ثبت و ابلاغ شد!!!

اما استنادات و استدلال‌ها مدافعین سالروز ولادت امام کاظم علیه‌السلام در ماه ذیحجه

۱ـ اولین استناد این مدافعان ماه ذیحجه روایتی از امام عسکری علیه‌السلام در کتاب دلائل الامامیه طبری شیعه است که عین روایت اینگونه است: قَالَ أَبُو مُحَمَّدٍ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الثَّانِي (علیه‌السلام): وُلِدَ بِالْأَبْوَاءِ، بَيْنَ مَكَّةَ وَ الْمَدِينَةِ، فِي شَهْرِ ذِي الْحِجَّةِ سَنَةَ مِائَةٍ وَ سَبْعَةٍ وَ عِشْرِينَ مِنَ‏ الْهِجْرَةِ؛ ترجمه: امام عسکری علیه‌السلام فرمودند: امام کاظم علیه‌السلام در ابواء بین مکه و مدینه در ماه ذی الحجه سال ۱۲۷ هجری به دنیا آمدند. دلائل الامامیه ص ۳۰۳

جدای از نقدهای فراوانی که به کتاب دلائل امامیه وارد است و عده‌ای نیز با استنادات متعدد این کتاب را تالیف طبری ندانسته بلکه منسوب به طبری اعلام کرده‌اند و بسیاری از علما نیر این کتاب را جزء کتب تحریفی معرفی کرده‌اند در بررسی خود این روایت نیز به اشکالات متعددی برخورد می‌کنیم که در زیر به چند نمونه اشاره می‌کنیم

الف) بین طبری و امام عسکری علیه‌السلام بیش از سه قرن فاصله هست و همانطور که مشاهده می‌فرمائید طبری این روایت را مستقیما و بدون هیچ واسطه‌ای از امام عسکری علیه‌السلام نقل می‌کند که با توجه به بیش از ۳۰۰سال فاصله این امری است ناممکن

ب) این روایت مغایر روایات متعدد معتبر علمای قبل از طبری است که سالروز ولادت را در هفتم ماه صفر اعلام کرده‌اند که در بالا تعدادی از اسناد را تقدیم کردیم!! حتی تعیین سال ۱۲۷هجری نیز مغایر تمام کتب سده‌های قبل و بعد از کتاب طبری است و هیچ جای دیگری چنین سالی تعیین نشده که دلیل دیگری بر نامعتبری این روایت است!!!

ج) روایت طبری کاملا منفرد است!! نه تنها قبل از ایشان هیچ یک از علما چنین تاریخی را ذکر نکرده‌اند بلکه حتی و هیچ یک از علمای بعد از ایشان هم روایت طبری را بازنشر نداده‌اند ( احتمالا به خاطر اینکه می‌دانستند این روایت صحیح نیست) به عنوان مثال سیدبن طاوس که نسخه کامل کتاب طبری را در اختیار داشته و در کتاب اقبال الأعمال تمام روایات متعدد ولادت و شهادت ائمه علیهم‌السلام را ذکر کرده است از بازنشر روایت طبری خوداری کرده است!!! و حتی علامه مجلسی در بحارالانوار با وجود اینکه روایات ضعیف را هم به دلیل جامعیت کتابش نقل می‌کرده است اما از بازنشر این روایت نقل شده از طبری خوداری کرده است همچنان که شیخ عباس قمی و دیگر علما همین رویه را در پیش گرفته‌اند و تمام اینها اسناد مکمل نامعتبر بودن این روایت است!!!

اما با تمام ایرادات گفته شده و گفته نشده این روایت؛ نکته قابل تامل اینجاست که حتی در این روایت نامعتبر هم روزی تعیین نشده و فقط اشاره به ولادت در ماه ذیحجه شده است و تعیین روز ( ۱۵، یا ۱۸؛ یا ۲۰) ذیحجه تاریخی کاملا ساختگی و بر اساس حدس و گمانه‌زنی است!!

2ـ دومین استناد و استدلال مدافعین ولادت امام کاظم علیه‌السلام در ماه ذیحجه دو روایت نقل شده از ابوبصیر و منهال قصاب است که این دو نفر در روایات جداگانه‌ای نوشته‌اند که در منزل ابواء بین مکه و مدینه خدمت امام صادق علیه‌السلام رسیدند و در آن زمان که در محضر امام علیه‌السلام بودند از خیمه زنان به امام صادق علیه‌السلام خبر دادند که فرزندت موسی متولد شد و ...

جدای از نقدهایی که به این روایت‌ها از نظر سندی وارد شده است که حتی موجب شده علامه مجلسی نیز بعد از نقل روایت آن را ضعیف بخواند، روایت منهال تنها در کتاب "المحاسن" برقی و با عبارت: خَرَجْتُ مِنْ مَکَّةَ وَ أَنَا أُرِیدُ الْمَدِینَةَ فَمَرَرْتُ بِالْأَبْوَاءِ وَ قَدْ وُلِدَ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه‌السلام مُوسَى...  نقل شده است و همانطور که ملاحظه می‌فرمائید در این روایت هیچ حرفی از برگزاری مراسم حج و یا ماه ذیحجه نیست و ممکن است در ممکن است در هر ماه دیگری باشد؛ پس نتیجه آنکه استناد به روایت منهال در المحاسن منطقی نیست و فاقد وجاهت منطقی و عقلی است!!!

اما  روایت ابوبصیر در چهار کتاب "المحاسن"، "بصائرالدرجات"، "الکافی" و دلائل الإمامه با جملات متفاوت نقل شده است که خود جای سوال و ابهام است!!! در دو کتاب بصائرالدرجات و دلائل الإمامه با عبارت:  کنت مع (عند، خ.ل) أبی عبدالله فی السنة التی ولد فیها ابنه موسی فلما نزلنا الأبواء... » ذکر شده است که در این دو کتاب هم نه حرفی از ماه ذیحجه است و نه حرفی از اعمال حج!!! ولی  در دو کتاب المحاسن و الکافی با عبارت: حَجَجْنَا مَعَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه‌السلام فِی السَّنَةِ الَّتِی وُلِدَ فِیهَا ابْنُهُ مُوسَى علیه‌السلام فَلَمَّا نَزَلْنَا الْأَبْوَاءَ ...» ثبت شده؛ یعنی اینکه در برگشت از حج در منزل ابواء خدمت امام صادق علیه‌السلام رسیدیم و .... که در توضیح آن چند نکته لازم است!!

الف) در این روایت معلوم نیست حج تمتع بوده است و یا حج عمره!!! در گزارشات و روایات متعدد از حج عمره هم با عنوان حج استفاده شده است و ممکن است در برگشت از حج عمره بوده باشد و نمی‌توان بطور قطع گفت حتماْ حج تمتع بوده است!!!

ب) اگر فرض را بر این بگذاریم که حج تمتع بوده است ( هرچند تصریحی وجود ندارد و فقط حدس و گمان است) باز هم از کجا معلوم که امام صادق علیه‌السلام مدت بیشتری را بعد از اعمال حج در مکه نمانده است و در اواخر ماه محرم حرکت نکرده باشند؟؟ و یا اینکه اگر در ماه ذیحجه از مکه خارج شده باشند بخاطر وضعیت خاص همسرشان در ابواء برای مدت طولانی‌تری اقامت کردند که موارد مشابه اقامت در ابواء در تاریخ گزارش شده است!!!

ج) با توجه به نزدیک بودن فرضی زمان ولادت امام کاظم علیه‌السلام در دهه دوم ماه ذیحجه و وضعیت خاص حاملگی و... مادر امام کاظم علیه‌السلام، بسیار بعید است امام صادق علیه‌السلام تنها چند روز قبل از ولادت؛ همسرش را با آن وضعیت و با عجله از مکه خارج کرده و راهی بیابان کنند و .....

با تمام ایرادات گفته شده و نشده این دو روایت اما اگر دقت بفرمائید می‌بینیم حتی در این دو روایت هم نه تنها اشاره مستقیم به ماه ذیحجه نشده است بلکه حتی هیچ روزی هم تعیین نشده و تعیین روز برای ولادت که بعضاْ با اختلاف چند روز را در ماه ذیحجه اعلام کرده‌اند تاریخی کاملا خیالی و بر اساس حدس و گمان است و اصلا مستند نیست!!! به عنوان مثال در سایت اطلاع رسانی حوزه علمیه قم در تاریخ ۱۳۹۸/۵/۱۳ در گزارشی تحلیلی روز ۱۵ذیحجه ( برای مشاهده این گزارش در سایت حوزه در همین جا کلیک کنید)  و در همان روز در گزارش تحلیلی دیگری ۲۰ذیحجه اعلام می‌شود ( برای مشاهده این گزارش در سایت حوزه در همین جا کلیک کنید)  سایر مقالات و کتب امروزی نیز همچون سایت حوزه دارای اختلافات چنینی بودند و سرانجام بعد از چند سال کشمکش و .... در اقدام مصلحتی بر روی تاریخ ساختگی ۲۰ذیحجه توافق کردند !!!!

با توجه به آنچه گذشت در می‌یابیم که تعیین سالروز ولادت امام کاظم علیه‌السلام در ماه ذیحجه مبنای علمی و تاریخی ندارد و صرفاْ بخاطر اینکه صدا و سیما و بعضی از هیات‌ها در سالروز شهادت امام مجتبی علیه‌السلام در هفتم صفر ( به روایتی) رعایت شأن اهل بیت علیه‌السلام را نمی‌کردند چنین تاریخ ساختگی را تعیین کرده‌اند که استدلال کاملا نادرستی است!!! لازم به ذکر است که در استفتاء از بعضی از مراجع همچون آیت الله بهجت و ...... این حضرات فرموده بودند که رعایت حزن ائمه علیه‌السلام بر شادی آنان متقدم و لازم است و بهتر است در هفتم صفر مدح و منقبت امام کاظم علیه‌السلام خوانده شود و از کف‌زنی خوداری شود که از جواب استفتاءها می‌توان نتیجه گرفت حتی مراجع هم قائل به ولادت امام کاظم علیه‌السلام در ماه صفر هستند و اگر ولادت آن امام را در ماه ذیحجه معتبر می‌دانستند قطعاْ بجای توصیه به خواندن مدح و منقبت مردم به برگزاری جشن‌ها در آن ماه ذیحجه راهنمایی می‌کردند!!!!